Nhằm khắc phục tình trạng trên, thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Lai Châu về xóa bỏ hủ tục, phong tục tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trong đồng bào các dân tộc thiểu số giai đoạn 2024–2030, Đảng ủy, chính quyền xã Nậm Ban đã vào cuộc một cách quyết liệt, bài bản và đồng bộ. Ngay từ tháng 6/2024, Ban Chỉ đạo xã được thành lập, triển khai kế hoạch hành động cụ thể, phân công nhiệm vụ rõ ràng cho từng thành viên, từng bản. “Xác định đây là nhiệm vụ quan trọng không chỉ về mặt văn hóa mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến an sinh xã hội và phát triển kinh tế - xã hội địa phương, chúng tôi đã tổ chức tuyên truyền sâu rộng trong toàn xã bằng nhiều hình thức linh hoạt, phù hợp với từng dân tộc, từng nhóm đối tượng”, đồng chí Tào A Thắng – Bí thư Đảng ủy, Trưởng Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết 15-NQ/TU xã Nậm Ban cho biết.

Từ năm 2024 đến nay, xã Nậm Ban đã tổ chức 18 hội nghị, với hơn 2.100 lượt người tham gia, từ hội nghị chi bộ, họp bản đến sinh hoạt của các đoàn thể. Nội dung tuyên truyền tập trung vào nhận diện các hủ tục lạc hậu như tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, sinh con tại nhà, không đăng ký kết hôn, đám tang dài ngày, nuôi nhốt gia súc dưới gầm sàn… Đồng thời, người dân cũng được tiếp cận với các chính sách pháp luật liên quan đến hôn nhân, gia đình, bình đẳng giới, phòng chống bạo lực gia đình…

Cán bộ xã Nậm Ban tích cực tuyên truyền xoá bỏ hủ tục cho người dân bản Nậm Ô, xã Nậm Ban.

Không chỉ dừng lại ở tuyên truyền, Ban Chỉ đạo xã tiến hành rà soát, xác định cụ thể 11 hủ tục, phong tục lạc hậu cần xóa bỏ. Đến nay, 6/6 bản trong xã đã đưa nội dung xóa bỏ hủ tục vào quy ước, hương ước, đảm bảo phù hợp với quy định pháp luật. Các bản đều tổ chức họp dân, ký cam kết thực hiện, có sự giám sát chặt chẽ của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể. Đặc biệt, xã đã chọn ba bản làm mô hình điểm: Nậm Ô (dân tộc Mảng), Pa Pảng (dân tộc Hà Nhì), và Nậm Vạc II (dân tộc Mông). Tại các bản này, những chuyển biến rõ nét đã được ghi nhận. Người dân bỏ thói quen tổ chức đám tang dài ngày, không còn mở nắp quan tài cho khách viếng xem mặt, không để người chết quá lâu trong nhà. Phụ nữ được khuyến khích sinh con tại cơ sở y tế, các gia đình giảm số lượng con cái để tập trung chăm lo tốt hơn.

Anh Giàng A Chư, người dân bản Nậm Vạc II nói: “Ngày trước, tôi cũng nghĩ nuôi nhiều con là có phúc, có người nối dõi. Nhưng sau nhiều lần được cán bộ bản, xã giải thích, rồi đi tham quan mô hình hộ khá giả có ít con, tôi đã thay đổi suy nghĩ. Hai vợ chồng thống nhất sinh hai con, lo cho con ăn học đàng hoàng.”

Để phong trào có sức lan tỏa, xã Nậm Ban tổ chức Hội thi Dân vận khéo với chủ đề “Xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống mới”, thu hút 4 đội thi đại diện các bản tham gia. Những tiểu phẩm sinh động, sát thực tế về câu chuyện đám cưới tảo hôn, lễ tang dài ngày, sinh con tại nhà… đã để lại ấn tượng mạnh mẽ, giúp người dân tiếp nhận thông điệp một cách tự nhiên và sâu sắc.

Đồng thời, xã còn gắn phong trào xóa bỏ hủ tục với các chương trình phát triển kinh tế, nâng cao đời sống dân bản. Các mô hình chăn nuôi trâu, bò, dê sinh sản, trồng cây ăn quả, rau màu đã được triển khai, mang lại hiệu quả. Theo đánh giá của Đảng ủy xã, nhiều chỉ số tích cực đã được cải thiện. Tỷ lệ tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống giảm rõ rệt. Việc tổ chức tang lễ, cưới hỏi trở nên tiết kiệm, văn minh. Chuồng trại được di dời xa khu dân cư, môi trường sống sạch đẹp hơn. Nhiều gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”, bản làng được công nhận “Khu dân cư văn hóa”.

Lực lượng Công an xã cũng thường xuyên vào cuộc, tuyên truyền nâng cao nhận thức pháp luật và xoá bỏ hủ tục cho người dân.

Tuy vậy, hành trình xóa bỏ hủ tục ở Nậm Ban vẫn còn không ít khó khăn. Một số phong tục, tập quán đã ăn sâu bám rễ trong tâm thức cộng đồng, đặc biệt là trong đồng bào dân tộc Mảng. Một số cán bộ, đảng viên vẫn chưa thật sự gương mẫu trong thực hiện, ảnh hưởng đến hiệu quả chung của phong trào. Để khắc phục những hạn chế này, Đảng ủy xã đã đề ra nhiều giải pháp cụ thể. Trong đó, nhấn mạnh vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên; tiếp tục xây dựng các mô hình điểm; tổ chức kiểm tra, giám sát định kỳ; biểu dương, nhân rộng các điển hình tiên tiến; xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Các đoàn thể như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên cũng vào cuộc tích cực với mô hình: “Chi đoàn không có đoàn viên tảo hôn”, “Tổ phụ nữ không có con em sinh con tại nhà”, “CLB Dân số - Sức khỏe sinh sản”…

Cuộc vận động xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống mới tại xã Nậm Ban không chỉ là câu chuyện thay đổi tập quán mà còn là quá trình thay đổi tư duy, nhận thức, khơi dậy ý chí tự vươn lên của đồng bào nơi vùng cao biên giới. Từ những mô hình nhỏ, chuyển biến cụ thể, xã Nậm Ban đang từng bước xây dựng hình ảnh một vùng quê văn minh, gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc mà vẫn hướng tới phát triển bền vững và hiện đại.