Tìm hiểu về các trò chơi dân gian của đồng bào dân tộc thiểu số, chúng tôi được các già làng cho biết: Các trò chơi truyền thống đều bắt nguồn từ sinh hoạt, lao động hàng ngày. Ở các bản người Thái, tung còn, đi cà kheo hay trò tó má lẹ đã trở thành hình ảnh quen thuộc trong mỗi mùa lễ hội. Người Mông lại nổi tiếng với tù lu, bắn nỏ, ném pao. Và nhiều dân tộc thiểu số khác cũng có những trò chơi dân gian độc đáo tương tự. 

Chúng tôi đến các xã: Tả Lèng, Sìn Hồ, Than Uyên, Mường Than... gặp rất nhiều người Mông biết chơi tù lu. Trẻ con từ lớp 4 - 5 đã biết và đánh tù lu giỏi. Trong đời sống của họ, trò chơi này từ lâu đã trở thành nét sinh hoạt văn hóa đặc sắc mỗi dịp lễ, hội, xuân về, tết đến. Chỉ cần có một khoảng sân đất rộng là nam giới có thể chơi tù lu một cách say mê. Với người Mông, những vòng quay càng mạnh, càng bền thì càng thể hiện sức khỏe, sự khéo léo và kinh nghiệm của người điều khiển. Tù lu không chỉ là trò vui ngày hội, mà còn là bài học về sự tập trung, dẻo dai. Trên những bản làng vùng cao Lai Châu, chiếc tù lu xoay tròn vẫn như nhắc mọi người nhớ về tinh thần đoàn kết, hồn cốt văn hóa của dân tộc mình.

Anh Hảng A Tàng (bản Phìn Ngan Lao Chải, xã Tả Lèng) chia sẻ: “Với môn tù lu, phải tập từ bé. Muốn đánh trúng, người thả dây và tù lu phải giữ được thăng bằng, làm đúng theo kinh nghiệm cha ông truyền lại thì mới chuẩn. Đó là bí quyết của người Mông chúng tôi”.

Trò chơi tù lu của người Mông.

Những ngày tháng 11, khắp các bản ở 38 xã, phường tổ chức Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc. Các trò chơi dân gian trở thành điểm nhấn không thể thiếu, góp phần tạo nên bầu không khí vui tươi, rộn ràng ở khắp các bản làng. Từ sáng sớm, sân nhà văn hóa đã chật kín người dân đến tham gia và cổ vũ. Mỗi bản một dân tộc có những trò chơi khác nhau, tạo nên bản sắc văn hóa độc đáo, riêng biệt. Tiếng hò reo cổ vũ vang lên sau mỗi lượt thi, trẻ nhỏ háo hức chạy quanh quan sát, người lớn hào hứng thử sức, còn người cao tuổi thì vui vẻ ôn lại những kỷ niệm xưa qua từng trò chơi. 

Bà con khu liên dân cư Nà Khan - Nà Phát (xã Bản Bo) tung còn trong Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2025.

Không chỉ dừng lại ở sinh hoạt cộng đồng, nhiều năm qua, các trò chơi dân gian đã trở thành môn thi đấu chính thức trong nhiều kỳ hội thao các cấp của tỉnh. Tại các lễ hội lớn, ngày hội văn hóa hay Đại hội Thể dục - Thể thao tỉnh Lai Châu, các môn thể thao dân tộc luôn là điểm nhấn thu hút người xem, đồng thời, tạo sân chơi để vận động viên rèn luyện và thi đấu. Đơn cử như trong các hoạt động Tết Độc lập gần đây tại xã Than Uyên, gần 200 vận động viên đến từ 4 xã đã tranh tài ở nhiều môn thể thao dân tộc. Hay Hội thi thể thao các dân tộc tỉnh Lai Châu lần thứ XI năm 2025 quy tụ hơn 410 vận động viên từ 22 đoàn. Hầu hết các vận động viên đều được tuyển chọn từ phong trào thể thao quần chúng tại cơ sở, nhiều người được huấn luyện bài bản nhằm đạt thành tích cao. 

Chị Hoàng Thị Mùi (người dân bản Mè, xã Khoen On) đã 2 năm liên tiếp tham gia bắn nỏ  - một trò chơi dân gian nay đã được phát triển thành môn thể thao tại ngày hội Tết Độc lập chia sẻ: "Năm nào tôi cũng may mắn đạt giải nhất cuộc thi. Tôi hy vọng sẽ có nhiều người, đặc biệt là thế hệ trẻ cùng tham gia, giữ gìn và phát huy môn thể thao truyền thống này".

Bắn nỏ trở thành môn thể thao dân tộc trong nhiều cuộc thi do tỉnh, xã tổ chức.

Kéo co trở thành trò chơi dân gian thu hút đông đảo người dân tham gia và cổ vũ.

Không chỉ phát triển phong trào ở cộng đồng, nhiều xã còn thành lập câu lạc bộ, tổ, đội luyện tập thường xuyên, tham gia giao lưu, cọ xát với các địa phương khác. Nhờ vậy, nhiều vận động viên thể thao dân tộc của Lai Châu đã đạt thành tích cao tại các giải đấu khu vực, toàn quốc.

Ông Vũ Mạnh Thường - Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa, Thể thao và Truyền thông xã Nậm Hàng cho biết: “Hiện nay, các môn thể thao dân tộc như bắn nỏ, đua thuyền đuôi én, tù lu… ở xã rất phát triển. Chúng tôi thành lập được 1 câu lạc bộ bắn nỏ, thường xuyên tổ chức luyện tập và giao lưu với các đơn vị trong tỉnh. Từ đây đã xuất hiện nhiều vận động viên thi toàn quốc và đạt giải cao”.

Phong trào thể thao dân tộc ở Lai Châu ngày càng phát triển cả bề rộng lẫn chiều sâu. Các cấp, ngành của tỉnh đã có nhiều chính sách hỗ trợ, đầu tư cơ sở vật chất, sân bãi, duy trì tổ chức các giải đấu thường niên. Điều này tạo điều kiện thuận lợi để người dân tham gia tập luyện thường xuyên, đồng thời, góp phần quảng bá những nét đẹp văn hóa truyền thống của Lai Châu đến bạn bè trong và ngoài tỉnh.

Việc duy trì và phát triển các môn thể thao dân tộc không chỉ mang lại lợi ích về sức khỏe cho cộng đồng mà còn góp phần xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh, phong phú. Thời gian tới, tỉnh Lai Châu tiếp tục khuyến khích, động viên người dân duy trì phong trào luyện tập, đồng thời, tổ chức thêm nhiều sân chơi bổ ích, hấp dẫn tại các ngày hội lớn. Việc đưa trò chơi dân gian vào các sự kiện thể thao thường niên không chỉ tạo thêm điểm nhấn đặc sắc mà còn giúp các giá trị truyền thống được “sống” trong đời sống hôm nay, được trao truyền cho thế hệ trẻ một cách tự nhiên và bền vững.