Đến Lai Châu những ngày này, đi dọc những con đường vào bản, bạn sẽ bắt gặp những vườn cây trái sum suê, trĩu quả. Những vạt đào nghệ vàng rực, những quả mận tam hoa, mận máu, mận tím, mận cơm lúc lỉu nổi lên giữa màu xanh cây lá. Trái cây từ thiên nhiên mang lại cuộc sống trong lành xanh mát, nuôi lớn những người con của vùng đất biên cương, thổi vào tâm hồn họ khát vọng, ước mơ và tình yêu, sự gắn bó với ruộng đồng, thôn bản.

Từ sáng sớm chị Lý Thị Ca ở bản Sùng Chô xã Sùng Phài (thành phố Lai Châu) đã chở những tải mận lớn, nhỏ ra chợ Đoàn Kết bán. Những quả mận vừa hái còn phủ lớp phấn trắng mịn như nhung căng tròn, mọng nước kích thích vị giác mời gọi thực khách dừng chân mua về làm quà cho người thân. Hiện mảnh vườn của gia đình chị Ca trồng 70 gốc mận tam hoa 15 năm tuổi. Hằng năm, gia đình chị đều chăm sóc, vun xới, bón phân để cây lớn, chất lượng quả ngọt ngon. Chị Ca cho biết: Năm nay thời tiết thuận lợi, hoa mận đơm trái đậu quả sai. Vào vụ mận chín, nhiều khách hàng đến tận vườn mua, nhất là dịp tết Đoan Ngọ (5/5 âm lịch), có gia đình đặt tới chục cân để gửi về quê làm quà. Hơn tháng nay ngày nào tôi cũng tỉa những trái mận to, chín mang ra chợ bán, ước tính cũng khoảng 5 tạ mận, với giá từ 10 - 20 nghìn đồng/kg tùy kích cỡ quả.

Mận tam hoa khi chín có lớp phấn trắng phủ ngoài.

Cùng với đào, mận thì “dưa mèo”, giống dưa bản địa do người Mông, Dao trồng trên nương, đồi cũng là sự lựa chọn của phần lớn người tiêu dùng trong mùa này. Với cách để giống quả già qua các vụ, giống “dưa mèo” đã được lưu giữ đến tận bây giờ, gắn bó với bao thế hệ người Mông, Dao. Hạt dưa sau khi xuống giống, không cần làm giàn, cắm cọc, dưa “dễ tính” bò trên mặt đất và các mỏm đá, đôi khi bà con trồng xen canh trong vườn, trên nương ngô. Là cây bản địa, thích nghi với khí hậu địa phương, ít sâu bệnh, quả non có màu xanh nhạt, lúc chín có màu vàng, vị ngọt, thanh mát được khách hàng cho vào danh sách những thực phẩm an toàn, sạch. Người Mông kể, ngày xưa cuộc sống khó khăn quá không có gì để ăn, nên “dưa mèo” được dùng để ăn với cơm khi đi làm nương và những lúc mùa hè nóng nực. Thời gian gần đây, bà con đã mang ra chợ bán. Không chỉ hấp dẫn khách hàng là người tiêu dùng trong tỉnh mà “dưa mèo” còn chinh phục nhiều khách ở tỉnh xa.

Chị Sùng Thị Sâu bản Bãi Bằng xã Giang Ma (huyện Tam Đường) chia sẻ: Năm nào gia đình tôi cũng trồng dưa mèo và năm nay còn mở rộng diện tích lên hơn 500m2. Trọng lượng quá bé thường khoảng từ 4 – 6 lạng, quả to nặng 2kg. Đến mùa dưa, nhiều thương lái liên lạc đặt hàng, mỗi phiên chợ tôi thường bán hết được số dưa mình mang theo, thu về 300 – 400 nghìn đồng.

Mùa mận đến nông dân tỉa bán cho thương lái.

Vào mùa thu hoạch sản vật địa phương, cũng là dịp các em học sinh được nghỉ hè nên nhiều em nhỏ đã lên nương giúp bố mẹ thu hái. Trên lưng đứa nào đứa ấy gùi đầy ắp những trái cây chín, căng mọng cùng những tiếng hân hoan cười reo trong lúc vận chuyển về nhà.

Chị Vương Thị Hằng ở tổ dân phố số 6, phường Quyết Tiến chia sẻ: Vào mùa trái cây dân dã thu hoạch, tôi thường đến một số gia đình trồng mận, dưa, mắc cọp ở  bản vùng cao mua làm quà gửi cho những người thân đang sinh sống tại tỉnh Phú Thọ. Thưởng thức các sản vật địa phương này gia đình tôi ai cũng khen ngon và yên tâm bởi bà con trồng không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật.

Mùa trái chín nối tiếp nhau hấp dẫn du khách chốn thị thành. Nhiều vườn trái cây lại nhộn nhịp khách tham quan. Từ trong những lùm cây sum suê lá, đàn chim chích chòe kéo nhau về làm tổ, mong sao thiên thời địa lợi nhân hòa để những bản vùng cao mỗi ngày thêm khởi sắc.