* Hội nghị “Phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh”

Các tham luận không chỉ cung cấp góc nhìn đa chiều về tiềm năng, lợi thế của địa phương mà còn thẳng thắn chỉ ra những hạn chế, thách thức trong tổ chức sản xuất, liên kết chuỗi, ứng dụng khoa học công nghệ và mở rộng thị trường. Trên cơ sở đó, nhiều giải pháp thiết thực được đề xuất như quy hoạch vùng sản xuất tập trung, phát triển nông nghiệp hữu cơ, đẩy mạnh chế biến sâu, thu hút doanh nghiệp đầu tư và thúc đẩy chuyển đổi số trong toàn chuỗi giá trị. Phóng viên Báo và Phát thanh, Truyền hình Lai Châu lược ghi các tham luận của đại biểu.

Lai Châu phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh

Ông Nguyễn Thành Đồng - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường:

Lai Châu có nhiều lợi thế để phát triển nông nghiệp hàng hóa nhờ điều kiện tự nhiên đa dạng, diện tích đất rộng, khí hậu phân hóa theo tiểu vùng và hệ sinh thái phong phú. Tỉnh hiện sở hữu hơn 500.000ha rừng, trên 16.000ha mặt nước lòng hồ thủy điện. Đến nay, tỉnh hình thành nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung như: vùng lúa đặc sản, vùng chè, quế, mắc ca, cây ăn quả, cao su, cá lồng lòng hồ thủy điện, ong, sâm Lai Châu, dược liệu dưới tán rừng. Tỉnh có trên 520ha các cây trồng áp dụng sản xuất theo các tiêu chuẩn đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm; 33% số cơ sở chăn nuôi quy mô trang trại có hệ thống xử lý chất thải bằng biogas, đệm lót sinh học...

Đến năm 2030 tỉnh đặt ra mục tiêu, có 2.500ha chè sản xuất theo hướng xanh, sạch, áp dụng quy trình sản xuất an toàn, hữu cơ; có 1.500ha lúa hàng hóa áp dụng kỹ thuật canh tác cải tiến và quy trình sản xuất an toàn, hữu cơ; phát triển 500ha cây rau, hoa, củ quả áp dụng theo quy trình sản xuất an toàn, hữu cơ. Phát triển thêm 15 cơ sở chăn nuôi lợn tập trung quy mô trang trại có hệ thống xử lý chất thải đạt yêu cầu. Trồng mới 1.000ha mắc ca, 2.500ha quế, phát triển vùng trồng sâm Lai Châu 3.000ha; 600ha dược liệu trồng tập trung các loại như: đương quy, atiso, đẳng sâm, hà thủ ô…

Để thực hiện hoàn thành các mục tiêu này, tỉnh đẩy mạnh chuyển đổi các mô hình sản xuất truyền thống sang áp dụng các quy trình sản xuất xanh, sạch, tuần hoàn, nông nghiệp thông minh, tích hợp đa giá trị và giảm thiểu tác động môi trường; tăng cường thu hút các doanh nghiệp có năng lực vào đầu tư phát triển nông nghiệp, đặc biệt là các sản phẩm có nhiều tiềm năng như chè, sâm, chăn nuôi, thủy sản; thúc đẩy sản xuất theo hướng kinh tế tuần hoàn thông qua tái chế và xử lý phụ phẩm cây trồng, sản xuất phân bón từ phụ phẩm nông nghiệp, sử dụng chế phẩm sinh học; xây dựng nhãn hiệu, thương hiệu sản phẩm, xúc tiến thương mại; ban hành chính sách hỗ trợ để thu hút, khuyến khích người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh đầu tư, thực hiện phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh.

Phát triển nông nghiệp hữu cơ theo hướng kinh tế xanh

Ông Phạm Văn Duy - Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường:

Tỉnh Lai Châu có diện tích tự nhiên lớn (trên 9.000km²), hệ sinh thái đa dạng với hơn 500.000ha rừng và trên 16.000ha mặt nước, môi trường còn trong lành, ít ô nhiễm, đây là điều kiện lý tưởng cho sản xuất hữu cơ. Lai Châu cũng đã hình thành nhiều vùng sản xuất hàng hóa với các sản phẩm chủ lực như chè (khoảng 11.000ha), quế (trên 12.500ha), cây ăn quả và mắc ca (mỗi loại khoảng 7.400ha), lúa đặc sản (1.800ha). Đặc biệt, lĩnh vực dược liệu có tiềm năng lớn với hơn 10.700ha, trong đó sâm Lai Châu hiện có trên 140ha và có thể mở rộng tới 20.000ha vào năm 2030. Đây là những sản phẩm có lợi thế cạnh tranh cao, phù hợp phát triển hữu cơ gắn với thị trường giá trị cao trong và ngoài nước. Bên cạnh đó, tỉnh đã có sự quan tâm chỉ đạo sát sao thông qua các nghị quyết, đề án cụ thể về phát triển nông nghiệp theo hướng kinh tế xanh.

Tuy nhiên, quy mô sản xuất hữu cơ còn rất nhỏ (chỉ 42,5ha, chiếm 0,82% diện tích canh tác), chưa tạo thành xu hướng rõ rệt. Sản xuất còn phân tán, thiếu liên kết chuỗi, gây khó khăn trong áp dụng tiêu chuẩn. Công tác chứng nhận hữu cơ còn hạn chế do chi phí cao và thiếu tổ chức chứng nhận. Hoạt động chế biến chủ yếu dừng ở sơ chế, thiếu đầu tư chế biến sâu, làm giảm giá trị gia tăng. Ngoài ra, địa hình chia cắt, hạ tầng hạn chế cũng làm tăng chi phí sản xuất và vận chuyển.

Để thúc đẩy sản xuất nông nghiệp hữu cơ của Lai Châu theo hướng kinh tế xanh, trước hết, cần quy hoạch và phát triển các vùng sản xuất hữu cơ tập trung, ưu tiên sản phẩm chủ lực như chè, dược liệu, lúa đặc sản, gắn với mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc. Tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp hợp tác xã nông dân, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt thị trường. Nâng cao năng lực quản lý chất lượng, áp dụng các tiêu chuẩn hữu cơ trong nước và quốc tế, đồng thời phát triển hệ thống truy xuất nguồn gốc. Đẩy mạnh chế biến sâu và mở rộng thị trường tiêu thụ thông qua hệ thống phân phối hiện đại, thương mại điện tử và xuất khẩu. Cần hoàn thiện cơ chế chính sách, triển khai hiệu quả các quy định của Trung ương, đồng thời xây dựng chính sách đặc thù và huy động nguồn lực xã hội hóa.

Lai Châu phát triển chăn nuôi tập trung, an toàn

Ông Phan Quang Minh - Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi và Thú y, Bộ Nông nghiệp và Môi trường:

Ngành chăn nuôi tỉnh Lai Châu hiện duy trì quy mô đàn tương đối ổn định với khoảng 340.680 con gia súc (trâu 84.200 con, bò 28.680 con, lợn 227.800 con) và gần 1,875 triệu con gia cầm; sản lượng thịt hơi xuất chuồng ước đạt 7.520 tấn. Giá trị sản xuất ngành chăn nuôi năm 2025 đạt 1.732 tỷ đồng; riêng quý I/2026 đạt 543 tỷ đồng. Cơ cấu vật nuôi có sự chuyển dịch theo hướng tích cực: đàn lợn, bò và gia cầm tăng trưởng ổn định, trong khi đàn trâu giảm dần. Bên cạnh đó, nuôi ong lấy mật phát triển mạnh với khoảng 21.000 đàn, sản lượng đạt 80 tấn. Giai đoạn 2026–2030, tỉnh định hướng tiếp tục tăng đàn lợn và gia cầm, giảm dần đàn trâu, bò; đồng thời nâng sản lượng thịt bình quân 6,1%/năm. Về tổ chức sản xuất, chăn nuôi trang trại có bước phát triển với 280 trang trại vào năm 2025, chiếm khoảng 30% sản lượng thịt toàn tỉnh; dự kiến đến năm 2030 tăng lên 300 trang trại, đóng góp khoảng 40% sản lượng.

So với cả nước, vị thế ngành chăn nuôi của tỉnh còn khiêm tốn, xếp hạng thấp ở hầu hết các loại vật nuôi. Định hướng phát triển giai đoạn tới của tỉnh xác định chuyển mạnh từ chăn nuôi nhỏ lẻ sang quy mô tập trung, công nghiệp và bán công nghiệp; gắn với kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và bảo vệ môi trường. Tỉnh ưu tiên phát triển các sản phẩm chủ lực, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ. Giải quyết việc này, tỉnh quy hoạch vùng chăn nuôi tập trung, di dời cơ sở ra khỏi khu dân cư; tái cơ cấu chăn nuôi nông hộ theo hướng chuyên nghiệp, liên kết hợp tác xã và doanh nghiệp; quản lý chặt chẽ giống và thức ăn chăn nuôi; phát triển giết mổ, chế biến tập trung (dự kiến xây dựng 3 cơ sở); ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số trong quản lý; đồng thời thúc đẩy các mô hình chăn nuôi an toàn sinh học, kinh tế tuần hoàn nhằm giảm phát thải và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Phát triển kinh tế rừng Lai Châu theo hướng tích hợp đa giá trị

Ông Nguyễn Văn Diện - Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường:

Với diện tích tự nhiên rộng lớn, địa hình phức tạp gồm nhiều dãy núi cao, thung lũng và cao nguyên trên 1.000m như Sìn Hồ, Dào San, Hồ Thầu, tỉnh Lai Châu có điều kiện thuận lợi để phát triển đa dạng loại hình du lịch và sản xuất nông lâm nghiệp, đặc biệt là cây dược liệu. Hệ sinh thái rừng của Lai Châu rất phong phú với diện tích khoảng 488.632ha, tỷ lệ che phủ đạt 54%. Tỉnh có hơn 2.432 loài thực vật và 548 loài động vật, nhiều loài có giá trị cao về y dược và kinh tế. Rừng không chỉ cung cấp lâm sản mà còn mang lại nhiều giá trị đa dụng như điều tiết khí hậu, hấp thụ carbon, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển du lịch sinh thái. Đặc biệt, nguồn thu từ dịch vụ môi trường rừng đạt khoảng 500–600 tỷ đồng/năm, đứng đầu cả nước, cho thấy tiềm năng lớn trong khai thác giá trị bền vững của rừng.

Trong lĩnh vực dược liệu, tỉnh đã hình thành vùng trồng với diện tích khoảng 23.070ha, gồm nhiều loại cây có giá trị như sâm Lai Châu, đương quy, thảo quả, sa nhân, quế, nghệ, gừng… Hoạt động trồng, chế biến và tiêu thụ dược liệu bước đầu đã thu hút doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia, hình thành liên kết chuỗi giá trị.

Lai Châu định hướng phát triển tập trung vào khai thác giá trị đa dụng của hệ sinh thái rừng, đặc biệt là phát triển dược liệu dưới tán rừng gắn với bảo vệ rừng. Tỉnh đã ban hành nhiều chủ trương quan trọng, đặt mục tiêu phát triển sâm Lai Châu đạt 3.000ha vào năm 2030, đồng thời duy trì và phát triển bền vững các vùng dược liệu hiện có. Thời gian tới, tỉnh quy hoạch vùng trồng phù hợp theo từng tiểu vùng sinh thái; mở rộng sản xuất gắn với bảo tồn nguồn gen; phát triển chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm; xây dựng thương hiệu gắn với bản sắc văn hóa; kết hợp dược liệu với du lịch sinh thái; hoàn thiện cơ chế chính sách và thu hút doanh nghiệp đầu tư; tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Với tiềm năng nổi trội và định hướng rõ ràng, Lai Châu có điều kiện thuận lợi để phát triển ngành dược liệu trở thành lĩnh vực kinh tế quan trọng, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và phát triển bền vững kinh tế, xã hội địa phương.

Nông nghiệp công nghệ cao gắn với chuyển đổi số

Ông Nguyễn Quang Tin - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường:

Trong bối cảnh nông nghiệp toàn cầu đang chuyển mạnh sang ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số gắn với kinh tế xanh, giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu, Việt Nam cũng từng bước tiếp cận xu hướng này. Dù đạt kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trên 70 tỷ USD, việc phát triển nông nghiệp công nghệ cao và chuyển đổi số vẫn chưa đồng đều, chuỗi giá trị còn nhiều hạn chế. Đối với Lai Châu, với lợi thế về điều kiện tự nhiên và các sản phẩm chủ lực như chè, dược liệu, việc phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, xanh và bền vững là yêu cầu cấp thiết, song hiện vẫn đối mặt với tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, liên kết yếu và ứng dụng công nghệ còn hạn chế.

Thời gian qua, việc ứng dụng công nghệ cao và chuyển đổi số trong nông nghiệp đã đạt một số kết quả tích cực. Trên phạm vi cả nước, nhiều vùng, khu và doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao được hình thành; hàng nghìn hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao đã xuất hiện. Các tiến bộ kỹ thuật như nhà kính, tưới thông minh, giống chất lượng cao, chăn nuôi tự động, cơ giới hóa và chế biến sâu từng bước được áp dụng.

Chuyển đổi số trong nông nghiệp được triển khai trên ba trụ cột: chính phủ số, kinh tế số nông nghiệp và nông thôn số. Các hoạt động số hóa dữ liệu, tự động hóa quy trình, ứng dụng phần mềm quản lý sản xuất, truy xuất nguồn gốc bằng mã QR đã được triển khai bước đầu. Trong các lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản, nhiều mô hình ứng dụng cảm biến, phần mềm quản lý, công nghệ GIS, truy xuất nguồn gốc… đã mang lại hiệu quả tích cực.

Trong thời gian tới, Lai Châu định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, bền vững, gắn với kinh tế xanh và thích ứng biến đổi khí hậu. Trọng tâm là tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, gắn sản xuất với chế biến và thị trường; trong đó, công nghệ cao và chuyển đổi số được xác định là giải pháp then chốt. Trong đó, tỉnh quy hoạch vùng sản xuất theo tiểu vùng sinh thái; thúc đẩy tích tụ đất đai linh hoạt; ứng dụng công nghệ phù hợp với điều kiện miền núi như tưới tiết kiệm, nhật ký điện tử, truy xuất QR; phát triển chuỗi liên kết doanh nghiệp  hợp tác xã nông dân; đẩy mạnh chế biến tại chỗ; triển khai truy xuất nguồn gốc gắn với sản phẩm chủ lực; mở rộng thị trường qua thương mại điện tử và du lịch; đồng thời nâng cao kỹ năng số, phát huy tri thức bản địa của người dân.

Đưa sâm Lai Châu vào dược điển Việt Nam

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đỗ Thị Hà - Phó viện trưởng Viện dược liệu, Bộ Y tế:

Sâm Lai Châu được xác định là một trong những cây dược liệu đặc hữu, có giá trị kinh tế cao, giữ vai trò quan trọng trong định hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với kinh tế xanh của tỉnh. Với điều kiện tự nhiên đặc thù, khí hậu mát mẻ, độ cao lớn và hệ sinh thái rừng đa dạng, Lai Châu có lợi thế nổi bật để phát triển cây sâm dưới tán rừng theo hướng bền vững. Hiện nay, diện tích trồng sâm Lai Châu khoảng trên 140ha; sâm Lai Châu được đánh giá có chất lượng tốt, hàm lượng hoạt chất cao, có thể cạnh tranh trên thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu. Thời gian qua, tỉnh đã thu hút một số doanh nghiệp tham gia đầu tư phát triển sâm theo chuỗi giá trị từ trồng, chăm sóc đến chế biến và tiêu thụ. Một số mô hình liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân đã bước đầu hình thành, góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân, đặc biệt là đồng bào vùng cao.

Định hướng phát triển đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu mở rộng diện tích sâm Lai Châu lên khoảng 3.000ha, từng bước hình thành ngành hàng chủ lực mang thương hiệu quốc gia. Phát triển sâm không chỉ dừng ở trồng trọt mà còn gắn với chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm như dược phẩm, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm nhằm nâng cao giá trị gia tăng.

Để đạt được mục tiêu này, tỉnh quy hoạch vùng trồng phù hợp, ưu tiên phát triển dưới tán rừng gắn với bảo vệ và phát triển rừng bền vững. Đồng thời, nghiên cứu mở rộng trồng sâm ngoài rừng theo hướng ứng dụng công nghệ cao (nhà lưới, nhà kính) nhằm nâng cao năng suất và kiểm soát chất lượng. Bên cạnh đó, đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp đầu tư, xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ giữa doanh nghiệp hợp tác xã người dân; tăng cường nghiên cứu khoa học, hoàn thiện quy trình kỹ thuật trồng và chế biến; phát triển hệ thống giống chất lượng cao. Việc xây dựng thương hiệu, chỉ dẫn địa lý và truy xuất nguồn gốc cũng là yếu tố then chốt để nâng cao uy tín sản phẩm.

Ngoài ra, cần gắn phát triển sâm với du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm và văn hóa bản địa, qua đó vừa quảng bá sản phẩm, vừa tạo thêm giá trị gia tăng. Đồng thời, hoàn thiện cơ chế chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi về đất đai, vốn, khoa học công nghệ để thúc đẩy phát triển ngành hàng. Với tiềm năng sẵn có và định hướng rõ ràng, sâm Lai Châu có cơ hội trở thành sản phẩm chủ lực, góp phần quan trọng vào phát triển kinh tế địa phương, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy phát triển bền vững.